Bahçecilik İçin Toprak ve Kompost Hazırlamak
Balkonumda ilk saksılarımı doldururken markete gidip en ucuz torf paketini almıştım. Domateslerim iki hafta boyunca büyüdü, sonra durdu; yapraklar sarardı, toprak sulama sonrası tuğla gibi sertleşti. O gün anladım ki bahçeciliğin gerçek başlangıcı tohumda değil, ayağımızın altındaki karışımda. Yıllar içinde kendi harcımı hazırlamayı ve mutfak atıklarımı komposta çevirmeyi öğrendim. Aşağıda tam olarak nasıl yaptığımı anlatıyorum.
Önce Şunu Anlayalım: İyi Toprak Neye Benzer?
Avucuma bir miktar nemli karışım alıp sıkıyorum. Elimde topak oluyor ama parmağımla dokununca dağılıyorsa doğru kıvamdayım demektir. Sıktığımda çamur gibi yapışıyorsa fazla killi, hiç tutunmuyorsa fazla kumlu. İyi bir bahçe toprağı üç şeyi aynı anda yapar: suyu tutar, fazlasını tahliye eder ve kökün nefes alacağı boşlukları korur.
Adım Adım Saksı ve Bahçe Harcı Hazırlamak
- Malzemeleri ayrı ayrı toplayın. Ben genelde bahçe toprağı, elenmiş kompost (ya da yanmış hayvan gübresi), torf veya hindistan cevizi torfu ve perlit kullanıyorum. Bunları büyük bir leğende ya da naylon örtü üzerinde karıştırmak en pratiği.
- Oranı bitkiye göre ayarlayın. Genel amaçlı karışımda 2 ölçü bahçe toprağı, 1 ölçü kompost, 1 ölçü torf, yarım ölçü perlit kullanıyorum. Domates, biber gibi obur bitkilerde kompost oranını artırıyorum; marul ve roka gibi yeşilliklerde daha hafif, daha çok torf içeren bir karışım tercih ediyorum. Meyve ağacı fidanı dikerken ise çukurun içine sadece kompost koymuyorum, çevresindeki toprakla harmanlıyorum ki kökler dışarı çıkmaya üşenmesin.
- Toprağı eleyin. Taş, kök parçası, cam kırığı ne varsa mutfak süzgecinden büyük gözlü bir elekle ayırıyorum. Bu adımı atladığım saksılarda drenaj deliği tıkanıp kök çürümesi yaşadım.
- Karışımı hafifçe nemlendirin. Kuru torf suyu itiyor. Ekim öncesi elimle ıslatıp bir gece bekletiyorum, ertesi gün karışım suyu eşit emiyor.
- Saksıyı doğru doldurun. Dibe iri çakıl koymak yerine sadece drenaj deliğinin üzerine bir parça kırık saksı ya da tül koyuyorum. Karışımı ağzına kadar değil, iki parmak boşluk bırakacak şekilde dolduruyorum; sulama sırasında taşmayı önlüyor.
Ev Yapımı Kompost: Mutfak Atığından Kara Altın
Kompost, bahçe toprağı kompost hazırlama işinin kalbi. Bir kez alışkanlık haline gelince çöpe attığınız şeye bakışınız değişiyor.
- Kabı seçin. Balkonda 40-60 litrelik kapaklı bir plastik bidon yeter. Yanlarına ve altına havalandırma delikleri açın, altına sızıntı için bir tepsi koyun. Bahçesi olanlar için tahta paletten yapılmış açık bir yığın daha hızlı çalışır.
- Yeşil ve kahverengiyi dengeleyin. Yeşil dediğim azotlu malzemeler: sebze-meyve kabukları, çay posası, kahve telvesi, çim kırpıntısı. Kahverengi dediğim karbonlu malzemeler: kuru yaprak, karton, gazete, talaş, yumurta kabuğu. Ben hacimce yaklaşık üç ölçü kahverengiye bir ölçü yeşil koyuyorum.
- Katman katman doldurun. Önce bir avuç kuru yaprak, sonra mutfak atığı, üstüne yine kuru malzeme. Her yeni atığı kahverengiyle örtmek koku ve sinek sorununu neredeyse tamamen bitiriyor.
- Nemi ve havayı kontrol edin. Sıkılmış sünger kıvamı hedef. Kuruysa su serpiyorum, cıvıksa karton ekliyorum. Haftada bir bahçe çatalıyla altüst ediyorum; bu adımı ihmal ettiğimde yığın kokmaya başladı.
- Olgunlaştırın. Yaz aylarında 2-3 ay, kışın daha uzun sürüyor. Kompost hazır olduğunda koyu kahverengi, ufalanan ve orman toprağı gibi kokan bir yapıya dönüşür. İçindeki malzemeleri tanıyamıyorsanız olmuş demektir. Kullanmadan önce eleyip iri parçaları yeni yığına geri atıyorum.
Malzeme Rehberi
| Komposta Girer | Girmez |
|---|---|
| Sebze-meyve kabukları, çay ve kahve posası | Et, kemik, balık artığı |
| Kuru yaprak, dal kırpıntısı, saman | Süt ürünleri ve yağlı yemek artıkları |
| Karton, mürekkepsiz kağıt, yumurta kabuğu | Hastalıklı bitki, tohuma kaçmış yabani ot |
| İşlenmemiş talaş, çim kırpıntısı | Kedi-köpek dışkısı, kül miktarı fazlaysa |
Sık Yapılan Hatalar
- Doğrudan bahçe toprağını saksıya doldurmak. Açık alanda iyi çalışan toprak, saksıda sıkışıp havasız kalıyor. Mutlaka perlit veya kaba kumla hafifletin.
- Olgunlaşmamış komposta bitki dikmek. Yarı çürümüş organik madde ayrışırken topraktaki azotu çeker ve fideleriniz sararır. Sabredin.
- Sadece yeşil atık atmak. Yığın çamurlaşır, ekşi kokar, sinek üretir. Bir kova kuru yaprağı hep kenarda bulundurun.
- Her yıl aynı toprağı kullanmak. Saksı toprağı yorulur. Her sezon başında hacmin üçte birini yeni kompostla yeniliyorum.
- Aşırı gübre eklemek. Kompost zaten besin içerir; üzerine bir de kimyasal gübre yığmak kökleri yakabilir.
- Kompostu güneşin altında kapaksız bırakmak. Yaz sıcağında bir haftada kuruyup süreç durur.
Özet
Kendi harcınızı hazırlamak, market poşetine bağımlılıktan