Aylara Göre Bahçecililik Takvimi

Bahçecilikte ilk yıllarımda en çok canımı sıkan şey, her şeyi doğru yaptığımı düşünürken bitkilerin bir türlü tutmamasıydı. Sonradan anladım ki sorun toprakta ya da sulamada değil, zamanlamadaydı. Domates fidelerini balkona iki hafta erken çıkardığım için gece soğuğunda kaybettim; ıspanağı Mayıs'ta ektiğim için tohuma kaçtı. O yüzden takvimi kağıda dökmeye karar verdim. Aşağıda kendi balkonumda ve sonrasında küçük bahçemde denediğim, bahçecilikte mevsimsel işler takvimini ay ay paylaşıyorum.

Takvimi kendinize uyarlamadan başlamayın

Türkiye'de tek bir bahçecilik takvimi yok. Antalya'da Şubat'ta ekilen şeyi Erzurum'da Mayıs'ta ekiyorsunuz. Ben şu basit kuralı kullanıyorum: son don tarihimi öğrenip, aşağıdaki ayları o tarihe göre öne veya arkaya kaydırıyorum. Aşağıdaki takvim, ortalama bir Marmara/İç Ege iklimi için yazıldı. Yaşadığınız yerde ilkbahar geç geliyorsa her adımı 2-3 hafta geriye alın.

Ay ay yapılacak işler

1. Ocak – Plan ve tohum ayı. Toprak dinleniyor, ben de dinleniyorum ama boş durmuyorum. Geçen yılın notlarını açıp neyin tuttuğunu, neyin tutmadığını yazıyorum. Tohum siparişlerimi bu ayda veriyorum; Mart'ta aradığım çeşit bulunmuyor. Budama makasını bileyip, saksıları sirkeli suyla temizliyorum. Meyve ağaçlarının kış budaması, hava çok dondurucu değilse bu ayın sonunda başlar.
2. Şubat – Kapalı alanda ekim. Domates, biber, patlıcan ve kereviz tohumlarını evin en aydınlık penceresinde viyollere ekiyorum. Işık yetmiyorsa fideler uzayıp cılızlaşıyor; bunu tohumdan bitki yetiştirme konusunu okuduktan sonra çözdüm. Bahçedeyse toprağa kompost ve yanmış gübre serpip karıştırma zamanı.
3. Mart – Soğuğa dayanıklıların sırası. Marul, ıspanak, roka, maydanoz, turp, havuç, bezelye ve soğanı doğrudan toprağa ekiyorum. Bunlar 8-10 derecede bile çimlenir. Çilek fidelerini de bu ayda yerleştiriyorum. Meyve ağaçlarının çıplak köklü dikimi için son şansınız.
4. Nisan – Fideleri sertleştirme. Şubat'ta ektiğim fideleri her gün birkaç saat dışarı çıkarıp güneşe ve rüzgâra alıştırıyorum. Bu adımı atlamak, fideyi doğrudan yakmak demek. Ayın sonunda don riski geçmişse domates, salatalık, kabak, fasulye toprağa gidiyor. Yeşilliklerin ikinci partisini ekmeyi de ihmal etmiyorum.
5. Mayıs – Kuruluş ayı. Sıcak sevenlerin hepsi artık yerinde: domates, biber, patlıcan, kavun, karpuz, mısır, fesleğen. Domateslere destek çubuklarını dikimle birlikte çakıyorum, sonradan çakarken kökleri yırtıyorsunuz. Malç serme zamanı; kuru çim, saman ya da ağaç kabuğu toprağı nemli tutuyor, yabani otu yarıya indiriyor.
6. Haziran – Bakım ve gözlem. Ekim işi büyük ölçüde bitti, artık sulama ve budama var. Domateslerin koltuk sürgünlerini haftada bir alıyorum. Sabah erken, kökten sulama yapıyorum; yaprakları ıslatmak mantar hastalıklarına açık davetiye. Yaprak biti ve unlu bit bu ayda görünmeye başlar, ilk fark ettiğimde sabunlu suyla püskürtüyorum.
7. Temmuz – Hasat ve süreklilik. İlk domatesler, salatalıklar, fasulyeler geliyor. Fasulye ve salatalığı sık toplamak yeni meyve bağlamasını tetikliyor. Boşalan yerlere hemen fesleğen, roka ya da turp ekiyorum ki toprak boş kalmasın. Sıcak dalgalarında saksıları öğle güneşinden gölgeye çekiyorum.
8. Ağustos – Sonbahar için ekim. En çok atladığım ay buydu. Oysa lahana, brokoli, karnabahar, pırasa fidelerini Ağustos'ta hazırlamazsanız kışa yetişmiyor. Ayın sonunda ıspanak, tere, kışlık marul ve turp ekiyorum. Aşırı sıcakta çimlenme düşer, tohumların üstünü ince malçla gölgelemek işe yarıyor.
9. Eylül – Geçiş. Yazlıkları sökmeye başlıyorum ama hastalıklı bitkileri asla komposta atmıyorum. Sarımsak dikimi için toprağı hazırlıyorum. Meyve ağaçlarında geç çeşitlerin hasadı sürüyor. Fesleğen ve nane gibi otlardan tohum topluyorum.
10. Ekim – Kışlık dikim. Sarımsak ve soğan dişlerini toprağa gömüyorum; kışı toprakta geçirip ilkbaharda fırlıyorlar. Yaprakları toplayıp kompost yığınına katman katman ekliyorum, ilkbaharda bedava besin oluyor. Yeni meyve ağacı dikimi için de en iyi dönem sonbahar.
11. Kasım – Toprağı örtme. Boş kalan yatakları çıplak bırakmıyorum; kalın malç veya yeşil gübre (fiğ, yulaf) ekiyorum. Saksılardaki çok yıllıkları duvara yakın, rüzgârsız bir köşeye çekip köklerini malçla sarıyorum. Damla sulama hortumlarını boşaltıp içeri alıyorum, donunca patlıyorlar.
12. Aralık – Ara verme ve onarım. Alet bakımı, saksı temizliği, kompost karıştırma. Pencere önünde tere, filiz ve fesleğen yetiştirerek yeşillik ihtiyacımı kapatıyorum. Bir de gelecek yılın rotasyon planını çiziyorum: domatesin olduğu yere ertesi yıl baklagil, baklagilin yerine yeşillik.

Kısa mevsim özeti